این روش یکی از چهار روش طراحی تعیینشده در این مبحـث اسـت. کـاربرد ایـن روش تنهـا در صورتی مجاز است که شرایط تعیینشده در ١٩-٣-٢-١-١ مورد رعایت قرار گرفتهباشد. در حالتی که شرایط لازم محقق نشود، لازم خواهد بود طراحـی سـاختمان بـه روش نیـاز انـرژی سـاختمان (فصل ١٩-٧) یا روش کارایی انرژی ساختمان (فصل ١٩-٨) صورت گیرد.
در روش تجویزی مشخصات عناصر مختلف پوسته خارجی ساختمان، سیستمها و تجهیـزات مـورد استفاده در تأسیسات مکانیکی و برقی، روشنایی و تهویه طبیعی، و همچنین سیستمهـای بـر پایـه انرژیهای تجدیدپذیر، بهصورت تفکیکی و مستقل از یکدیگر، تعیین میگردد. به عبارت دیگـر، بـا افزایش مقاومت حرارتی بعضی از جدارها و دستیابی به مقادیر بالاتر از حداقلهای تعیینشـده در این روش، امکان تخفیف گرفتن بر روی دیگر موارد فراهم نمیگردد.
در عین حال، این روش امکان طراحی بخشهای مختلف (پوسته خـارجی یـا معمـاری، تأسیسـات مکانیکی و الکتریکی و همچنین سیستمهای تجدیذیر) بهصورت مستقل را فراهم میسازد.
١٩-٥-١ اصول کلی
طراحی طبق روش تجویزی باید با رعایت تمامی ضوابط تعیـینشـده در فصـل ١٩-٥ در خصـوص پوسته خارجی ساختمان، تأسیسات مکانیکی، سیستم روشنایی مصنوعی، دیگر تجهیزات الکتریکی و همچنین روشنایی طبیعی و سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر انجام شود.
در صورتی که هدف طراحی ساختمان کمانرژی یا بسیار کمانرژی باشد، لازم خواهد بود، عـلاوه بـر رعایت ضوابط اجباری، ضوابط تجویزی مربوط به ساختمان کمانرژی یا بسیار کمانرژی نیز مـدنظر قرار گیرد.
١٩-٥-٢ پوسته خارجی ساختمان
١٩-٥-٢-١ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان
طراحی پوسته خارجی ساختمان باید با رعایت یکی از راه حل های فنی تعیینشـده در ایـن بخـش صورت گیرد.
لازم به توضیح است که راه حلهای ارائهشده برای حالتهای مختلف پارامترهای زیر هستند:
- گروه ساختمان (١، ٢ یا ٣)
- رده انرژی ساختمان (منطبق با مبحث ١٩، کمانرژی یا بسیار کمانرژی)
در هر یک از مجموعه راه حل های فنی، الزامات زیر در مورد مشخصات حرارتی جدارهای ساختمان باید مورد رعایت قرار گیرد:
الف) حداقل مقاومت حرارتی دیوارها، برحسب:
- وضعیت مجاورت دیوار (با فضای خارج یا فضای کنترل نشده)،
- نحوة عایقکاری حرارتی (خارجی، داخلی، میانی، همگن)، و
ب) حداقل مشخصات حرارتی جدارهای نورگذر برحسب:
- شرایط اقلیمی (نیاز غالب گرمایی و یا سرمایی)،
- جهتگیری جغرافیایی جدار نورگذر
پ) حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف، برحسب:
- وضعیت مجاورت بام (با فضای خارج یا فضای کنترل نشده)،
- نحوة عایقکاری حرارتی بام و دیوارهای ساختمان، و
ت) حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا، برحسب:
- وضعیت مجاورت کف (با فضای خارج یا فضای کنترل نشده)،
- نحوة عایقکاری حرارتی کف مجاور هوا و دیوارهای ساختمان، و
ث) حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاك، برحسب:
- موقعیت کف، و
- نوع عایقکاری (پیرامونی یا سراسری).
در مورد مجموعه راه حل های فنی، در نظر گرفتن موارد زیر لازم است:
- برای درهای کدر (غیر نورگذر) پوسته خارجی سـاختمان، ضـرایب انتقـال حـرارت حـداکثر معادل مقادیر ارائهشده برای جدارهای نورگذر است.
- مقادیر مقاومت حرارتی داده شده در مورد دیوار، بام و کف مجاور هوا فقط مربوط بـه تمـامی لایههای ضخامت جدارها است. بنابراین، لازم است مقاومت حرارتی عـایق، بـا اسـتفاده از مقادیر بیان شده در راه حل فنی و با در نظر گرفتن مقاومت حرارتی دیگر لایههـای جـدار، تعیین شود.
- مقادیر مقاومت حرارتی دادهشده در مورد کف روی خاك تنها مربوط به لایـه عـایق حرارتـی است.
١٩-٥-٢-١-١ مقاومت حرارتی (طرح) جدارها
مقاومت حرارتی (طرح) جدارهای کدر ساختمان باید با استفاده از ضرایب هـدایت حـرارت مصـالح متداول (پیوست ٧) و مقاومتهای حرارتی قطعـات سـاختمانی و لایـههـای هـوای محبـوس شـده (پیوست ٨) محاسبه گردد.
در صورتی که جدارهای تشکیلدهنده پوسته خارجی دارای قطعاتی باشند که در تولیـد یـا نصـب مورد نیاز هستند و باعث ایجاد پل حرارتی میشوند، لازم است مقاومت حرارتی (طرح) بـا در نظـر گرفتن اثر حرارتی این قطعات محاسبه یا تعیین شود.
لازم است ضریب انتقال حرارت بازشوها و جدارهای نورگذر پوسته خارجی ساختمان نیـز براسـاس جداول پیوست ٩ این مبحث تعیین گردد.
در صورتی که مقادیر مربوط به بعضی مصالح، یا اجزای خاص، در پیوستهای مذکور نیامده باشد و یا سازنده ای مدعی باشد که محصولاتی با مشخصات حرارتی بهتر از مقادیر مندرج در منابع معتبـر عرضه کرده است، لازم است گواهی فنی معتبر محصول مورد نظر ضمیمه مدارك گردد.
گواهی فنی باید حاوی داده ها و مقادیر مربوط به ضرایب هدایت حرارت یـا مقاومـتهـای حرارتـی محصول، ضخامتهای مورد استفاده در طراحی ساختمان، اصول فنـی نصـب (اجـرا)، و همچنـین دیگر مشخصات فنی مورد نیاز برای ارزیابی همهجانبه محصول باشد. مقادیر ارائـهشـده در گـواهی فنی، تا زمان اعتبار آن، ملاك طراحی و محاسبات است.
١٩-٥-٢-١-٢ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان گروه ١
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوار – ساختمان گروه ١
تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ١، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عـایقکـاری حرارتـی دیـوار، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید مطابق با شرایط تعیینشده در جدول ١٩-٥- ١ باشند.
ب- حداقل مشخصات حرارتی-نوری جدارهای نورگذر – ساختمان گروه ١
تمامی جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضای خارج ساختمانهای گروه ١، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ١٩-٤-٢-٣، بسته به نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشده در جدول١٩-٥- ٢ را جوابگو باشند.
ضریب انتقال حرارت حداکثر جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضاهای کنترل نشده برای ساختمانهای منطبق با مبحث ١٩، کم انرژی و بسیار کم انرژی بـه ترتیـب برابـر 3/4، 3/1 و 2/8 [W/ m 2.K] در نظر گرفته شود.
برای مناطق با نیاز سرمایی غالب، در صورتی که برای تمام جدارهای نورگذر سامانههای مورد نیـاز برای سایهاندازی، مطابق پیوست ١٠، در نظر گرفته شده باشد، نیازی به رعایت مقادیر تعیـینشـده برای SHGC حداکثر و TV/SHGC حداقل نخواهد بود.
پ- حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف – ساختمان گروه ١
بامها یا سقفهای ساختمانهای گروه ١، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام (یا سقف) و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ١٩-٥- ٣ را جوابگو باشند.
ت- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا – ساختمان گروه ١
کفهای مجاور هـوای سـاختمانهـای گـروه ١، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکـاری حرارتـی کف و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ١٩-٥-٤ را جوابگو باشند.
ث – حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاك – ساختمان گروه ١
کفهای مجاور خـاك سـاختمانهـای گـروه ١، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بســته بــه موقعیــت کــف و رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ١٩-٥- ٥ را جوابگو باشند.
١٩-٥-٢-١-٣ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان گروه ٢
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوار – ساختمان گروه ٢
تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ٢، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عـایقکـاری حرارتـی دیـوار، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشده در جدول ١٩-٥- ٦ را جوابگو باشند.
ب- حداقل مشخصات حرارتی-نوری جدارهای نورگذر – ساختمان گروه ٢
تمامی جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضای خارج ساختمانهای گروه ٢، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ١٩-٤-٢-٣، بسته به نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشده در جدول ١٩-٥- ٧ را جوابگو باشند.
ضریب انتقال حرارت حداکثر جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضاهای کنترل نشده برای ساختمانهای منطبق با مبحث ١٩، کم انرژی و بسیار کم انرژی بـه ترتیـب برابـر 3/4، 3/4 و 3/1 [W/ m 2.K] در نظر گرفته شود.
برای مناطق با نیاز سرمایی غالب، در صورتی که برای تمام جدارهای نورگذر سامانههای مورد نیـاز برای سایهاندازی، مطابق پیوست ١٠، در نظر گرفته شده باشد، نیازی به رعایت مقادیر تعیـینشـده برای SHGC حداکثر و TV/SHGC حداقل نخواهد بود.
پ- حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف – ساختمان گروه ٢
بامها یا سقفهای ساختمانهای گروه ٢، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام (یا سقف) و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ١٩-٥- ٨ را جوابگو باشند.
ت- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا – ساختمان گروه ٢
کفهای مجاور هـوای سـاختمانهـای گـروه ٢، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکـاری حرارتـی کف و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ١٩-٥-٩ را جوابگو باشند.
ث – حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاك – ساختمان گروه ٢
کفهای مجاور خـاك سـاختمانهـای گـروه ٢، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بســته بــه موقعیــت کــف و رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ١٩-٥- ١٠ را جوابگو باشند.
١٩-٥-٢-١-٤ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان گروه ٣
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوار – ساختمان گروه ٣
تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ٣، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عـایقکـاری حرارتـی دیـوار، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشده در جدول ١٩-٥- ١١ را جوابگو باشند.
ب- حداقل مشخصات حرارتی-نوری جدارهای نورگذر – ساختمان گروه ٣
تمامی جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضای خارج ساختمانهای گروه ٣، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ١٩-٤-٢-٣، بسته به نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشده در جدول ١٩-٥- ١٢ را جوابگو باشند.
ضریب انتقال حرارت حداکثر جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضاهای کنترل نشده برای ساختمانهای منطبق با مبحث ١٩، کم انرژی و بسیار کم انرژی بـه ترتیـب برابـر 3/4، 3/4 و 3/1 [W/ m 2.K] در نظر گرفته شود.
برای مناطق با نیاز سرمایی غالب، در صورتی که برای تمام جدارهای نورگذر سامانههای مورد نیـاز برای سایهاندازی، مطابق پیوست ١٠، در نظر گرفته شده باشد، نیازی به رعایت مقادیر تعیـینشـده برای SHGC حداکثر و TV/SHGC حداقل نخواهد بود.
پ- حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف – ساختمان گروه ٣
بامها یا سقفهای ساختمانهای گروه ٣، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام (یا سقف) و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ١٩-٥- ١٣ را جوابگو باشند.
ت- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا – ساختمان گروه ٣
کفهای مجاور هـوای سـاختمانهـای گـروه ٣، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکـاری حرارتـی کــف و دیــوار مجــاور آن، و همچنــین رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ١٩-٥- ١٤ را جوابگو باشند.
ث- حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاك – ساختمان گروه ٣
کفهای مجاور خـاك سـاختمانهـای گـروه ٣، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ١٩-٤-٢-٢، بســته بــه موقعیــت کــف و رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ١٩-٥- ١٥ را جوابگو باشند.
١٩-٥-٢-٢ روشنایی طبیعی
در روش تجویزی، علاوه بر رعایت ضوابط اجباری تعیین شده در بنـد ١٩-٤-٢-٩، ضـروری اسـت که ضوابط این بند برای طراحی ساده سازی شده (دستی) روشنایی طبیعی نیز رعایت شود.
برای تعیین درصد سطح فضاهای بهره مند از روشنایی طبیعی، بدون انجام شبیهسازی عددی، لازم است، با استفاده از روابط تعریفشده در این بخش، میزان عمق و عرض فضای بهره مند از روشنایی طبیعی تعیین گردد. درصد مساحت فضای بهره منـد از روشـنایی طبیعـی بـرای رده هـای مختلـف انرژی باید مساوی یا بیش از مقادیر تعیینشده در جدول باشد.
| رده انرژی | درصد مساحت [%](AP) |
| EC | ٥٥ |
| +EC | ٦٥ |
| ++EC | ٧٥ |
میزان عمق نفوذ روشنایی طبیعی در فضای داخل برابر است با کمترین مقدار بـهدسـت آمـده، بـا استفاده از رابطه (١٩-٥- ١) و یکی از دو رابطه (١٩-٥- ٢) و (١٩-٥- ٣)، بسته به وجود یـا عـدم وجود سایهبان:
| (١٩-٥- ١) |  |
در این رابطه:
L : عمق فضا که از نور طبیعی بهره مند میشود بر حسب متر
W : عرض اتاق در داخل، در امتداد عرض پنجره بر حسب متر
H: ارتفاع بالای پنجره از کف تمام شده بر حسب متر
Rb : ضریب انعکاس متوسط وزن یافته سطوح داخلی (دیوارها، کف و سقف) در نیمهای از اتاق، مجاور پنجره، به جز سطح دیوار زیر پنجره
برای پنجره های فاقد سایبان:
| (١٩-٥- 2) | L=2.5 x H |
برای پنجره های دارای سایبان:
| (١٩-٥- 3) | L=2.0 x H |
برای تعیین عمق نفوذ نور در ارتفاع سطح کار باید از رابطه (١٩-٥- ٤) استفاده کرد:
| (١٩-٥- 4) | l= (H-h)/(H/L) |
l = عمق نفوذ نور در ارتفاع سطح کار بر حسب متر
h = ارتفاع سطح کار از کف تمام شده بر حسب متر
برای در نظر گرفتن اثر موانع خارجی جلوی پنجره، لازم است با استفاده از جـدول ١٩-٥- ١٧ تـا جدول ١٩-٥- ١٩، ضریب کاهش عمق فضا تعیین گردد:
برای تعیین میزان عرض فضا، در امتداد عرض پنجـره از هـر طـرف آن 1/00 متـر در نظـر گرفتـه میشود.
اگر در مجاورت پنجره مورد نظر، پنجره دیگری قرار داشته باشد و فاصله افقی بین دو پنجره کمتر از 2/00 متر باشد، در این صورت، بهجای یکی از فاصلههای 1/00 متری، نصف فاصله افقـی بـین دو پنجره ملاك عمل قرار میگیرد.
اگر در فاصله عرض پنجره به اضافه یک متر از طرفین یک مانع کـدر، نظیـر تیغـه داخلـی، وجـود داشته باشد، در این صورت، بهجای یک متر، فاصله پنجره تا مـانع مزبـور در محاسـبه عـرض فضـا منظور میشود. برای نماهای شیشهای،عرضِ فضای بهره مند از نور طبیعی همان عرض اتاق است.
برای محاسبه عرض فضای روشن شده با نور طبیعی پنجره ها و نورگیرهای سقفی، در جهـت افقـی از هر طرف عرض پنجره فاصله مضاعفی مساوی عرض بازشوی نورگـذر آن پنجـره در نظـر گرفتـه میشود، و به آن یکی از مقادیر زیر اضافه میشود:
– ارتفاع کف تمام شده تا سقف برای نورگیرهای سقفی و پنجره های سقفی دندانهای،
– 1/5 برابر همان ارتفاع برای پنجره های زیر سقفی یا برابر همان ارتفاع برای پنجره های سقفی دندانهای.
دراینجا نیز، مانند حالت قبل، میتوان فاصله یک متر یا فاصله تا یک جداکننده کـدر، یـا نیمـی از فاصله افقی بین یک نورگیر سقفی مجاور یا شیشه عمودی مجاور را، هر کدام کـه کمتـر باشـد در نظر گرفت. اگر مشخص نباشد که یک بازشو پنجره است یا نورگیر سقفی، هر بازشـویی کـه در آن بخش نورگذر کاملاً بالای سقف اتاق قرار گرفته باشد نورگیر سقفی محسوب میشود.
برای محاسبات، در صورتی که جهت پنجره مورد نظر با یکی از جهـات اصـلی جغرافیـایی منطبـق نباشد، نزدیکترین جهت اصلی جغرافیایی ملاك عمل قرار میگیرد.
١٩-٥-٣ تأسیسات مکانیکی
در صورت طراحی به روش تجویزی، علاوه بر الزامات بخش ١٩-٤-٣، ضـروری اسـت ضـوابط بنـد ١٩-٥-٣ نیز رعایت گردد.
١٩-٥-٣-١ عایقکاری حرارتی
تمامی لولههای آب گرم در سیستم آبگرم مصرفی، علاوه بر رعایت ضـوابط بنـد ١٩-٤-٣-٢ بایـد طبق ضوابط زیربند ١٩-٥-٣-١-١ و تمامی کانالهای انتقال هوا در سیستمهای گرمایی و سرمایی طبق ضوابط زیربند ١٩-٥-٣-١-٢ عایقکاری حرارتی شوند.
١٩-٥-٣-١-١ عایقکاری حرارتی لوله و مخزن
در سیستمهای آب گرم مصرفی، تمام لولههای رفتوبرگشـت بایـد مطـابق جـدول ١٩-٥- ٢٠ بـر اساس هر یک از رده های انرژی ساختمان عایقکاری حرارتی شوند.
| رده انرژی | قطر نامی لوله | |
| کمتر از ٣٢ میلیمتر | ٣٢ میلیمتر و بیشتر | |
| ساختمان منطبق با مبحث ١٩ (EC) | مطابق با مبحث ١٦ مقررات ملی ساختمان | مطابق با مبحث ١٦ مقررات ملی ساختمان |
| ساختمان کمانرژی (+EC) | 0/80 | 1/30 |
| ساختمان بسیار کمانرژی (++EC) | 1/15 | 1/85 |
برای تعیین مقاومت حرارتی حداقل تمامی لولهها (به اسـتثنای لولـههـای سیسـتمهـای آب گـرم مصرفی) و مخازن سیستمهای گرمایی و سرمایی واقع در فضای داخلی، خارجی و یا کنترل نشده، لازم است به مقاومت حرارتی حداقل تعیینشـده در مبحـث ١٤ مقررات ملی ساختمان (R14)، بسته به رده انرژی ساختمان، ضریب افزایشی برابر با مقدار تعیینشده در جدول ١٩-٥- ٢١ اعمال شود.
| رده انرژی | لوله یا مخزن یا کانال واقع در | |
| فضای خارجی یا کنترل نشده | فضای داخلی* | |
| ساختمان منطبق با مبحث ١٩ (EC) | 1/00 | 1/00 |
| ساختمان کمانرژی (+EC) | 1/60 | 1/40 |
| ساختمان بسیار کمانرژی (++EC) | 2/50 | 2/00 |
| * لازم است دو متر قبل و بعد از قسمتی از لوله یا کانال، که در معرض فضای خارجی یا کنترل نشده قرار دارد، مشابه بخش در معرض فضای خارجی یا کنترل نشده عایقکاری حرارتی شود. | ||
١٩-٥-٣-١-٢ عایقکاری حرارتی کانالها
برای تعیین مقاومت حرارتی حداقل تمامی کانالهای فضای داخلـی، خـارجی و کنترل نشده لازم است به مقاومت حرارتی حداقل تعیینشده در مبحـث ١٤ مقررات ملی ساختمان (R14)، بسـته بـه رده انرژی ساختمان، ضریب افزایشی برابر با مقدار تعیینشده در جدول ١٩-٥- ٢١ اعمال شود.
١٩-٥-٣-٢ بازیافت انرژی
١٩-٥-٣-٢-١ بازیافت انرژی در سیستمهای هوارسان
در ساختمانهای با رده کـمانـرژی (+EC) و بسـیار کـمانـرژی (++EC)، در صـورت اسـتفاده از سیستم هوارسان، لازم است موارد زیر، برای بازیافت انرژی، مورد رعایت قرار گیرد:
الف) استفاده از سامانههای بازیافت انرژی در سیستمهای سرمایی منـاطق گـرم (بـا نیـاز سـرمایی غالب طبق پیوست ٣) و سیستمهـای گرمـایی منـاطق سـرد (بـا نیـاز گرمـایی غالـب طبـق پیوست ٣)، در صورتی که دبی کل دستگاه از مقادیر جدول ١٩-٥- ٢٢ و جدول ١٩-٥- ٢٣ بیشتر باشد الزامی است.
ب) سیستمهای بازیافت انرژی مجاز باید بتوانند آنتالپی هـوای تـازه را بـه مقـدار نسـبی (درصـد) تعیینشده در جدول١٩-٥- ٢٤ افزایش یا کاهش دهند.
پ) در سیستمهای با ساعت کارکرد کم، که کمتر از ٥٠٠ ساعت در سال تأمین هوای تـازه دارنـد، نیازی به سامانه بازیافت انرژی نیست.
١٩-٥-٣-٢-٢ بازیافت انرژی در کندانسورهای سیستمهای آبخنک
در ســاختمانهــای بــا رده کــمانــرژی (+EC) و بســیار کــمانــرژی (++EC)، در کندانســورهای سیستمهای آبخنک، لازم است موارد زیر، برای بازیافت انرژی، مورد رعایت قرار گیرد:
الف) استفاده از سامانه بازیافت انرژی برای گرمکردن و یـا پـیشگـرمکـردن آبگـرم مصـرفی، در صورتی که میزان گرمای دفع شده از کندانسور بیشتر از ١٨٠٠ کیلووات و بار آبگرم مصرفی بیشتر از ٣٠٠ کیلووات باشد و آن سیستم بهصورت ٢٤ساعته کار کند، الزامی است.
ب) سامانه بازیافت انرژی در کندانسورها در صورتی قابل قبول است که بتواند دمـای آب در زمـان اوج مصرف آب را، با پیشگرم کردن، حداقل به ٣٠ درجه سلسیوس برساند و یا تا ٦٠ درصـد انرژی تخلیهشده از کندانسور در شرایط طراحی را بازیافت نماید.
پ) در صورت عدم رعایت بند (الف)، لازم است کاهش مصرف انرژی سیستم سرمایی و یا گرمایی، بهمیزان معادل اقدامات تعیـینشـده در بنـد (ب)، بـا اسـتفاده از فنـاوریهـای دیگـر، نظیـر سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر، یا سیستمهای تولید هـمزمـان مـورد تأییـد نهـاد دارای صلاحیت قانونی، انجام شود.
١٩-٥-٣-٣ اکونومایزر
در سیستمهای سرمایی فندار و سیستمهای سرمایی آبی بـدون فـن (بـا ظرفیـت بیشـتر از ٣٥٠ کیلووات یا ١٠٠ تن تبرید)، استفاده از اکونومایزر آبی یا هوایی توصیه میشود.
١٩-٥-٣-٤ تجهیزات دفع حرارت
در سیستم تهویه مطبوع، برج خنککن باید بر مبنـای اسـتاندارد ملـی ایـران بـه شـماره ١٠٦٣٥ طراحی شده باشد. علاوه بر این، لازم است انتخاب آن بر اساس محاسبات تأیید شده صورت گیرد.
١٩-٥-٣-٥ سیستمهای ذخیره ساز انرژی
در کلیه ساختمانها استفاده از سیستم ذخیره ساز حرارتی توصیه میشود.
١٩-٥-٣-٦ سامانههای پایش عملکرد
الف) در ساختمانهای با رده کمانرژی (+EC) و بسیار کمانرژی (++EC)، لازم است برای تمامی سیستمهای مرکزی و مستقل گرمایی و سرمایی تمهیدات لازم جهت پایش عملکرد و تعیـین میزان آلایندگی و مصرف انرژی صورت گیرد.
١٩-٥-٣-٧ انتخاب و نصب مناسب تجهیزات
الف) برای ساختمانهای کمانـرژی و بسـیار کـمانـرژی، ارائـه گـزارش جـامع طراحـی تأسیسـات مکانیکی، و محاسبات بار برودتی و حرارتی، با استفاده از نرم افزارهـای معتبـر الزامـی اسـت. مشخصات فنی تمامی تجهیزات انتخابشده نیز بایـد در همـاهنگی بـا محاسـبات و طراحـی باشد.
ب) در ساختمانهای کمانرژی و بسیار کمانرژی، رده برچسب آب مربوط به مقـادیر دبـی حـداکثر شیرآلات بهداشتی تأمین آبگرم مصرفی و سردوشیها، طبق استانداردهـای تعیـینشـده در پیوست ١٣، باید به ترتیب B و A باشد.
١٩-٥-٤ تأسیسات برقی
١٩-٥-٤-١ ترانسفورماتورها
١٩-٥-٤-١-١ ترانسفورماتورهای فشار متوسط
جهت آگاهی از نکات و توصیهها در خصوص ترانسفورماتورهای فشار متوسط به پیوست ١٢ رجـوع شود.
١٩-٥-٤-١-٢ حداکثر راندمان انرژی و تلفات ترانسفورماتورهای فشار متوسط
ترانسفورماتورهای فشار متوسط مورد استفاده در پستهای برق اختصاصی ساختمان مـیتواننـد از نوع روغنـی یـا نـوع خشـک(رزینی) باشـند. بـرای الزامـات و شـرایط اسـتفاده از هریـک از انـواع ترانسفورماتورها در پست برق اختصاصی ساختمان به مبحث سیزدهم مقـررات ملـی رجـوع شـود. همچنین نحوه محاسبه تلفات کل ترانسفورماتور در پیوست ١٢ آمده است.
١٩-٥-٤-١-٣ تلفات و ضریب حداکثر راندمان انرژی ترانسفورماتورهای روغنی (OIT)
مقادیر تلفات و ضریب حداکثر راندمان انرژی ترانسفورماتورهای روغنی، در شرایط کارکرد نرمـال و برای توانهای نامی مختلف و ولتاژ کار ٢٠کیلوولت که عمومـاً در اکثـر نقـاط کشـور در تـأمین و تغذیه نیروی برق ساختمان با انشعاب برق فشار متوسط بهکار میروند، در پیوست ١٢ آمده اسـت. این جدول شامل مقادیر تلفات بیبار (Po)، تلفات بار (Pk) و ضریب حداکثر رانـدمان انـرژی بـرای گروه های ترانسفورماتورهای روغنی میباشد.
١٩-٥-٤-١-٤ اثر شرایط اقلیمی در باردهی ترانسفورماتورهای روغنی
شرایط کار نرمال ترانسفورماتورهای روغنی، از نظر شـرایط و اقلـیم شـهر یـا منطقـه محـل نصـب ترانسفورماتور، برای باردهی با توان نامی، براساس حداکثر دمای شهر و یا منطقه محل نصـب برابـر
٤٠ درجه سلسیوس و ارتفاع شهر و منطقه محل نصب از سطح دریا برابر ١٠٠٠ متر، در اسـتاندارد شماره ٦٧٧٠ سازمان ملی استاندارد ایران (استاندارد ترانسـفورماتورهای روغنـی) تعیـین گردیـده است.
ضرایب کاهش باردهی ترانسفورماتور در شرایط محیط (محل نصـب)، نسـبت بـه شـرایط کـارکرد نرمال آن، برای تعیین توان مجاز ترانسفورماتورهای روغنی، متناسـب بـا حـداکثر دمـا و ارتفـاع از سطح دریا، برای شهرها و مناطق مختلف، در جـدول ١٩-٥- ٢٥ و جـدول ١٩-٥- ٢٦، بـر اسـاس استاندارد فوق الذکر، مشخص شده است.
تبصره ١: برای تعیین شرایط اقلیمی شهرها و مناطق کشـوردر گـروه هـای C, B, A و D، بـه استاندارد ٦٧٧٠ رجوع شود.
تبصره ٢: برای ضرایب باردهی مربوط به دما و ارتفاع خارج از مقادیر فـوق الـذکر، لازم اسـت از تولیدکنندگان استعلام گردد.
تبصره ٣: ممکن است یک شهر از نظر حداکثر دمای محل نصب در یک گروه قـرار گیـرد، و از نظر حداکثر ارتفاع محل نصب در گروه دیگری باشد.
| گروه شهر و منطقه | حداکثر دمای محیط (درجه سلسیوس) | ضریب بازدهی |
| A | 40 | 1/00 |
| B | 40 تا 45 | 0/88 |
| C | 45 تا 50 | 0/80 |
| D | بیش از 50 | 0/72 |
١٩-٥-٤-١-٥ تلفات و ضریب حداکثر راندمان ترانسفورماتورهای خشک (CRT)
مقادیر تلفـات شـامل مقـادیر تلفـات بـیبـار ( Po) و تلفـات بـار (Pk) و ضـریب حـداکثر رانـدمان ترانسفورماتورهای خشک در شرایط کارکرد نرمال و برای توانهای نامی مختلـف و ولتـاژ کـار ٢٠ کیلوولت که عموماً در اکثر نقاط کشور در تأمین و تغذیـه بـرق سـاختمان بـا انشـعاب بـرق فشـار متوسط بهکار میروند، برای گروه های ترانسفورماتورهای خشک در پیوست ١٢ آمده است.
١٩-٥-٤-١-٦ اثر شرایط اقلیمی در باردهی ترانسفورماتورهای خشک
ضرایب کاهش باردهی ترانسفورماتور در شرایط محیط (محل نصـب)، نسـبت بـه شـرایط کـارکرد نرمال آن، برای تعیین توان مجاز ترانسفورماتورهای خشک، متناسـب بـا حـداکثر دمـا و ارتفـاع از سطح دریا، برای شهرها و مناطق مختلف، در جـدول ١٩-٥- ٢٧ و جـدول ١٩-٥- ٢٨، بـر اسـاس استاندارد فوق الذکر، مشخص شده است.
| حداکثر دمای محیط (درجه سلسیوس) | ضریب باردهی |
| 30 | 1/06 |
| 40 | 1/00 |
| 50 | 0/93 |
تبصره ١: برای تعیین شرایط اقلیمی شهرها و مناطق کشور، به استاندارد ٦٧٧٠ رجوع شود.
تبصره ٢: ضرایب باردهی مربوط بـه دمـا و ارتفـاع خـارج از مقـادیر فـوق الـذکر، از تولیدکننـدگان استعلام گردد.
١٩-٥-٤-١-٧ سیستمهای کاهش دمای اتاق ترانسفورماتور
ترانسفورماتورها عموماً در اتاق یـا فضـای بسـته در پسـت بـرق اختصاصـی سـاختمان و یـا مـدل کیوسکی پست برق نصب و مورد استفاده قرار میگیرند. حرارت ناشی از تلفات بـار ( Pk) و بـیبـار (Po) ترانسفورماتور باعث افزایش دمای ترانسفورماتور و اتاق آن میگردد.
برای صرفهجویی در مصرف برق، لازم است طراحـی اتـاق ترانسـفورماتور و نیـز پسـت بـرق فشـار متوسط، بـا بـهکـارگیری روشهـا و سیسـتمهـای طبقـهبنـدیشـده در بنـدهای زیـر، و انتخـاب ترانسفورماتور با کارایی لازم و سیستم تأسیسات مکانیکی مناسب، ، کاهش دمای ترانسـفورماتور و اتاق محل استقرار آن صورت گیرد، تا شرایط مورد نیاز برای کارکرد مناسب ترانسفورماتورها محقق شود.
الف) در شهرها و مناطق گروه A، برای کاهش دمای اتاق ترانسـفورماتور، تعـویض و تخلیـه هـوای اتاق میتواند با تهویه طبیعی و یا مکانیکی انجام گیرد (به مبحث سیزدهم مقـررات ملـی رجوع شود). در روش تهویه مکانیکی از هواکش برقی، که از طریق ترموستات قطع و وصل یا کنترل میشود، برای کاهش و تنظیم دمای اتاق استفاده میشود. استفاده از سیسـتم سـرمایی بـرای مناطق مذکور، بهجای هواکش، مجاز نمیباشد.
ب) استفاده از روشهای مطرحشده در بند (الف)، برای شهرها و مناطق و گروه های B، تنها زمـانی مجــاز اســت کــه ضــرایب مربــوط بــه دمــا و ارتفــاع در محاســبه تــوان مجــاز (بــار خروجــی) ترانسفورماتور اعمال شده و ترانسفورماتور با مشخصـات فنـی و تـوان نـامی مناسـب انتخـاب گردیده باشد.
پ) استفاده از روشهای مطرح شده در بند (الف)، برای شهرها و منـاطق گـروههـای C و D، تنهـا زمانی مجاز است که پس از اعمال ضرایب مربوط به دما و ارتفاع، مشخصات فنی و توان نـامی ترانسفورماتور، مقدار تلفات بار براساس ١٩-٥-٤-١-١ تعیین گردد.
ت) در صورتی که دمای محل استقرار ترانسفورماتور، در اوقـاتی از سـال، از ٥٠ درجـه سلسـیوس فراتر رود، لازم است در انتخاب ترانسفورماتور مناسب برای این شرایط دقت لازم بهعمل آیـد، و در صورت پیشبینی سیستم سرمایی برای کاهش و کنترل دمای اتاق و ترانسفورماتور، لازم است وابستگی میزان مصرف برق سیستم سرمایی با تلفات بار و بازدهی ترانسفورماتور در نظـر گرفته شود.
١٩-٥-٤-١-٨ شرایط استفاده از انواع مختلف ترانسفورماتورهای فشار متوسط
گروه بندی ترانسـفورماتورهای روغنـی ( OIT2، OIT1 و OIT3 ) و خشـک ( CRT2، CRT1 و CRT3)، بر اساس تلفات بار، تلفات بی بار، حداکثر رانـدمان انـرژی و تلفـات کـل در زیربنـدهای پیوست ١٢ آمده است. شرایط استفاده از انواع مختلف ترانسفورماتورهای فشار متوسط به قـرار زیـر میباشد:
الف) الزامات مربوط به استفاده از ترانسفورماتورهای روغنی و یا خشک فشار متوسط در پسـت برق (اختصاصی) ساختمانها باید منطبق بر ردیفها و بندهای مبحث سیزدهم مقـررات ملـی باشد.
ب) رده بندی کلی ترانسفورماتورها (رده اول تا رده سوم) و همچنین گروه بندیهـای متنـاظر انــواع مختلــف ترانســفورماتورهای روغنــی ( OIT2، OIT1 و OIT3 ) و خشـک ( CRT2، CRT1 و CRT3)، از نظر تلفات بار در توان های نامی مختلف در جدول ١٩-٥- ٢٩ ارائـه شده است.
١٩-٥-٤-١-٩ ضریب بار ترانسفورماتورهای روغنی و خشک فشار متوسط
مقادیر ضـریب بـار حـداکثر یـا حـداکثر درصـد زیـر بـار بـودن رده هـای مختلـف (اول تـا سـوم) ترانسفورماتورهای روغنی و خشک از نظر تلفات بار، بر حسب رده بندی آنها، برای رتبـهبنـدیهـای مختلف ساختمان، در جدول ١٩-٥- ٣٠ ارائه شده است.
١٩-٥-٤-٢ موتورهای برقی
انتخاب موتورهای برقی مورد استفاده در سیستمهـای تأسیسـات مکـانیکی و برقـی سـاختمان، از جمله سیستمهای سرمایی، گرمایی، تهویه، آسانسور، پلکانهای برقی، پیاده روهای متحرك باید بـا در نظر گرفتن عوامل زیر صورت گیرد:
الف) داشتن برچسب انرژی تعیینشده برای موتورهای تکفاز و سهفاز، با رده انرژی منطبـق بـا در جدول ١٩-٤- ٦ و متناسب با رده ساختمان،
ب) هماهنگی مشخصات فنی، قدرت نامی، ولتاژ و راندمان کارکرد، برای عملکرد مورد نظر،
پ) کاهش مقدار جریان مورد نیاز برای راه اندازی موتور، با استفاده از فناوریهای مناسب،
ت) انتخاب سیستم کنترل کارآمد برای تنظیم دور و نقطه کار مناسب برای موتور،
ث) محدود نگهداشتن میزان عدم تعادل ولتاژ در فازها، در دوره بهره برداری از موتـور، بـه کمتـر از ١%، برای جلوگیری از کاهش راندمان موتور.
ج) توصیه میشود حتیالامکان برای تمامی موتور الکتریکـی مـورد اسـتفاده در تجهیـزات بـا بـار متغیر، از جمله برج خنککن، سیستم تغییر دور در نظـر گرفتـهشـود، تـا در زمـانهـایی کـه بـار ساختمان کم است، با استفاده از سیستم کنترلی، امکان تغییـر وضـعیت و کـاهش دور موتـور بـه میزان حداقل یا قرار دادن آن در حالت خاموش فراهم باشد.
چ) استفاده از راه اندازه نرم (Soft Starter)، بهمنظور کاهش مقـدار جریـان راه اندازی موتورهـا، بهجای سیستم متعارف راه اندازی ستاره-مثلث، برای موتورهای با توان بالا، خصوصـاً موتورهـای بـا توان نامی ١١ کیلووات (kW) و به بالا، توصیه میشود.
١٩-٥-٤-٢-١ پمپها
الف) تمامی پمپهای مورد استفاده در تأسیسات الکتریکی و مکانیکی، بسته به رده ساختمان، باید دارای برچسب انرژی تعیینشده در جدول ١٩-٤- ٦ باشند.
١٩-٥-٤-٢-٢ فنها و سیستمهای کنترل سرعت
الف) تمامی فنهای مورد استفاده در تأسیسات الکتریکی و مکانیکی، بسته به رده سـاختمان، بایـد دارای برچسب انرژی تعیینشده در جدول ١٩-٤- ٦ باشند.
ب) در فنها، بازده کل در نقطـه طراحـی کـارکردی بایـد در فاصـله حـداکثر ١٥ درصـد از نقطـه حداکثر کارایی کل فن باشد.
پ) ویژگیهای لازم برای موتور و سیستم کنترل سرعت فنکویل زمینـی، سـقفی و یـا داکتـی در رتبهبندیهای مختلف ساختمان در جدول ١٩-٥- ٣١ ارائه شده است.
ت) در کولرهای آبی، بسته به رتبه انرژی مورد نظر برای ساختمان، لازم اسـت مـوارد زیـر رعایـت گردد:
- تأمین انتظارات تعیینشده در جدول ١٩-٤- ٥ برای برچسب انرژی کولر آبی،
- اســتفاده از موتورهــای چنــد ســرعته یــا تــک ســرعته دارای برچســب انــرژی مطــابق جدول ١٩-٤- ٥، و ویژگیهای تعیینشده در جدول ١٩-٥- ٣٢،
- بهره گیری از سیستم (دستگاه یا راه انداز) تغییر سرعت (VSD) دارای ویژگیهای تعیینشـده در جدول ١٩-٥- ٣٢.
١٩-٥-٤-٣ آسانسورها و پلکانهای برقی
موتورهای آسانسورها و پلکانهای برقی ساختمانها، بسته به رتبه ساختمانی مورد نظر، باید دارای یکی از شرایط زیر باشند:
- برای موتورهای بدون گیربکس: داشتن برچسب انرژی مطابق جدول ١٩-٤- ٦
- برای موتورهای گیربکسدار: داشتن بازده معادل برچسب انرژی تعیینشـده در جـدول ١٩-4-6
تبصره: دراندمان کارکرد آسانسور، عمدتاً مقادیر قدرت موتور، نوع سیستم محرکـه، ظرفیـت، سرعت، نوع سیستم کنترل سرعتو نیز وزن سیستم تعلیـق (عمـدتاً وزنـه تعـادل) مـؤثر است. بنابراین، برای تعیین مقدار بهینه رانـدمان لازم اسـت کـه پارامترهـای فـوق طبـق شرایط و نیاز طرح و نیز مشخصات فنی تولید آسانسور مورد توجه قرار گیرد.
١٩-٥-٤-٤ دستگاه های برق بدون وقفه (UPS) نوع استاتیک
حداقل راندمان لازم برای دستگاه های برق بدون وقفه (UPS) نوع استاتیک در جـدول ١٩-٥- ٣٣ ارائه گردیده است.
١٩-٥-٤-٥ ضریب توان اصلاح شده ساختمان
حداقل مقدار ضریب توان اصلاح شده، برای رتبهبندیهـای مختلـف انـرژی سـاختمانی در جـدول ١٩-٥- ٣٤ آمده است.
اصلاح ضریب قدرت با استفاده از خازن، کـه روی سیسـتم مصـرف کننـده نصـب مـیشـود، انجـام میگیرد، با توجه به این نکته که بهکارگیری این راه حل در بسیاری از موارد امکانپذیر نمـیباشـد، در طرح سیستمهای تأسیسات برقی باید حتیالامکان از بانک خازن بـرای اصـلاح ضـریب قـدرت، شامل پلههای خازنی با ظرفیتهای مناسب و نیز رگلاتور بانک خازن با مراحل تعریف شـده، بـرای قراردادن پلههای بانک خازن در مدار، استفاده شود.
مقادیر ظرفیت پلهها، تعداد پلهها و مراحل عمل رگلاتور باید براسـاس نیـاز، شـرایط طـرح، مقـدار ضریب توان اولیه و مقدار ضریب توان اصلاح شده تعیینگردد.
در صورت عدم استفاده از این سیستم، طراح باید دلایل توجیهی مرتبط با آن را ارائه دهد.
١٩-٥-٤-٦ سیستمهای اندازه گیری
سیستمهای اندازه گیری در تأسیسات برقی، برای دستیـابی بـه اهـداف متعـددی در نظـر گرفتـه میشود. اهم این اهداف عبارتند از:
الف) اندازه گیری مقادیر توان مصرفی برق،
ب) بهبود مدیریت مصرف برق با کم ی کردن و مشاهده میزان صرفهجویی در مصرف،
پ) تعیین میـزان اثربخشـی مـدیریت هوشـمند مصـرف انـرژی (EMS) و سیسـتم مـدیریت هوشمند ساختمان (BMS)،
ت) تعیین هزینه تفکیکی مصرف برق،
ث) اندازه گیری پارامترهای شبکه توزیع و تابلوهای برق.
در تأمین و تغذیه برق ساختمان از طریق انشعاب فشار ضعیف و یا فشـار متوسـط و نیـز مـدیریتمصرف برق، سیستمهای اندازه گیری شامل بخشی و یا کل سیستمهای زیر هستند و براساس نیـاز طرح انتخاب میشوند.
الف) اندازه گیری مقدار توان اَکتیو کل مصرف برق، برحسب کیلووات ساعت (kWh)، از طریـق کنتور برق اَکتیو برای هر دو انشعاب فشار ضعیف و فشار متوسط.
ب) اندازه گیری مقدار توان رِاَکتیو کل مصرف برحسب کیلوولتآمپر رِاَکتیو سـاعت یـا کیلـووار ساعت (kVARh) در انشعاب فشار متوسط و در انشعاب فشار ضـعیف طبـق زیربنـدهای ١٩-٥-٤-٦-١ و ١٩-٥-٤-٦-٢.
پ) اندازه گیری مقدار لحظهای توان اَکتیو کل مصرف برحسب کیلووات (kW) بـر اسـاس نیـاز طرح
ت) اندازه گیری مقدار لحظهای توان ظاهری کل مصـرف برحسـب کیلوولـت آمپـر (kVA) بـر اساس نیاز طرح
ث) اندازه گیری ضریب توان کل شبکه فشار ضعیف براساس نیاز طرح
ج) اندازه گیری پارامترهای سیستم فشار ضعیف شامل ولتاژ فازها نسـبت بـه هـم، ولتـاژ فازهـا
نسبت به نول، جریان فازها و فرکانس شبکه، کیلووات (توان اَکتیو) و کیلوولتآمپـر (تـوان ظاهری) مصرفی ، ضریب توان و غیره توسط پاورمتر در تابلوهای برق براساس نیاز طرح
چ) هرگونه اندازه گیری دیگری که براساس نیاز طرح، برای مدیریت مصرف بـرق بـا اسـتفاده از ساعت فرمان، کنترل و یا ثبت زمان، کنتورهای برق بـا تعرفـه و نیـز کنتـور اندازه گیری مقدار حداکثر مصرف و غیره، که براساس ضوابط و دستورالعمل شرکت برق لازم باشد.
١٩-٥-٤-٦-١ اندازه گیری توان رِاَکتیو و دیگر پارامترها در انشعاب برق فشار ضعیف
طبق ضوابط و دستورالعملهای شرکت برق، برای تأمین و تغذیه مصارف برق کلیه ساختمانها، بـا انشعاب برق فشار ضعیف برابر ٥٠ آمپـر سـه فـاز و یـا تـوان ٣٠ کیلـووات ( kW) و بـه بـالا بـرای اندازه گیری مقدار توان رِاَکتیو الزامی است. در این حالت چنانچه ضریب توان کل زیر مقـدار ٩٠/٠ باشد، بانک خازن برای پرهیز ازداختپر هزینه مربوط به توان رِاَکتیو در تأسیسات برق، پیشبینی میشود.
با توجه به نیاز و شرایط استفاده از پاورمتر و یا آمپرمتر و ولتمتر در تابلوهـای بـرق اصـلی نرمـال ساختمانهای دارای انشعاب فشار ضعیف و با مقدار مصرف ٣٠ کیلووات (٥٠ آمپر سه فاز) و بهبالا، برای اندازه گیری پارامترهای مورد نیاز جهت بررسی شرایط شبکه فشار ضعیف و یا با هدف کنترل و برنامهریزی مدیریت مصرف برق توصیه میشود.
تبصره: استفاده از پاورمتر و یا آمپرمتر و ولتمتر برای هر تابلو برق دیگر بستگی بـه شـرایط طـرح خواهد داشت.
١٩-٥-٤-٦-٢ اندازه گیری پارامترهای برق در انشعاب برق فشار متوسط
تأمین و تغذیه مصارف بـرق سـاختمان بـا بـیش از مقـدار مشـخص و تعیـین شـده، در ضـوابط و دستورالعملهای شرکت برق، با انشعاب برق فشار متوسط و پسـت بـرق اختصاصـی خواهـد بـود، مقدار مصرف برق در این انشعاب، اندازه گیری های توان اَکتیو، توان رِاَکتیو و حداکثر مقدار مصـرف در تابلو اندازه گیری مسـتقر در پسـت پاسـاژ تحـت اختیـار شـرکت بـرق، انجـام مـیگیـرد. ایـن اندازه گیری ها حداقل باید مقادیر زیر را در بر بگیرد:
الف) توان اَکتیو برحسـب کیلـووات سـاعت (kWh) بـا کنتـور تعرفـهدار و براسـاس ضـوابط و دستورالعملهای شرکت برق
ب) توان رِاَکتیو برحسب کیلوولتآمپر رِاَکتیو سـاعت یـا کیلووارسـاعت (kVARh) بـا کنتـور تعرفهدار و براساس ضوابط و دستورالعملهای شرکت برق
پ) حداکثر مصرف برق با استفاده از دستگاه سنجش حداکثر مقـدار مصـرف (ماکسـیمتـر) و براساس ضوابط و دستورالعملهای شرکت برق
١٩-٥-٤-٦-٣ اندازه گیری پارامترهای برق شبکه فشار ضعیف در انشعاب برق فشار متوسط
در انشعاب برق فشار متوسط، لازم است از پاورمتر برای اندازه گیری پارامترهای شـبکه بـرق فشـار ضعیف، به شرح زیر، بهمنظور اطلاع و یا ثبت این پارامترهـا در دوره بهره برداری از سـاختمان، و برنامهریزی برای اصلاح و استفاده بهینه از امکانات شبکه، و مدیریت مصرف برق، استفاده شود:
الف) پارامترهای برق فشار ضعیف در تابلوهای برق عادی (نرمال) و اضطراری اصلی، موتورخانه تأسیسات مکانیکی و تـابلو تغذیـه آسانسـورهای گروهـی، تابلوهـای تغذیـه دستگاه ها و تجهیزات پر مصرف بهمنظور کنترل و یا ثبت پارامترهای مندرج در (بند ج زیربند ١٩-٥-٤-٦) و نیز کنترل و برنامهریزی مدیریت مصرف برق، شامل مقادیر توان اَکتیو بـر حسـب کیلــووات (kW)، تــوان رِاَکتیــو بــر حســب کیلــووار (kVAR) و تــوان ظــاهری برحســب کیلوولتآمپر (kVA) و ضریب توان، در کلیه رتبههای ساختمانی، الزامی است.
ب) پارامترها، در تابلوهای نیمه اصلی بـرق نرمـال و اضـطراری در صـورت نیـاز، ومتناسـب بـا شرایط طرح
پ) پارامترها، در تابلو برق اضطراری تغذیهکننده برق بدون وقفه مرکزی (یـو.پـی.اس) و تـابلو برق اصلی برق بدون وقفه مرکزی
ت) پارامترها، در تابلوهای برق مصارف و تجهیزات خاص، از جمله مراکز کامپیوتر، مراکـز داده، تابلوهای برق قسمتهای پرمصرف ساختمان و نیز بخشهای دارای تجهیـزات ویـژه و یـا عملکرد ویژه در ساختمان.
تبصره: استفاده از پاورمتر برای هر تابلو برق دیگر، بستگی به شرایط طرح خواهد داشت.
١٩-٥-٤-٧ سیستم مدیریت روشنایی
استفاده از سیستم مدیریت روشنایی برای ساختمانهای بسیار کمانرژی الزامی است.
سیستم مدیریت روشنایی باید دارای حداقل امکانات و قابلیتهای زیر باشد:
الف) ساختار دیجیتالی آدرس پذیر و با توپولوژی آزاد،
ب) قابلیت برنامهریزی و کار با انواع حسگرها و توانایی استفاده دیمری، در چراغ ها، برای تغییر شدت روشنایی،
پ) قابلیت قطع و وصل، و کنترل تکی و یا گروهـی چراغ ها، قابلیـت کـار بـا حسـگر شـدت روشنایی، حسگر نوری، حسگر حرکت و حسگر حضور، قابلیت ترکیب روشنایی مصـنوعی و نور روز، با بهره گیری از حسگرهای نور برای تـأمین شـدت روشـنایی مناسـب در نقـاط مختلف فضا، با هدف صرفهجویی در مصرف برق.
ت) قابلیت اتصال به پردهکرکره خودکار (اتوماتیک) برای تنظیم مقدار نور روز ورودی به داخل فضا.
ث) قابلیت اندازه گیری و ثبت مقدار مصرف برق مدارهای روشـنایی قسـمتهـا و یـا فضـاهای مشخصی از ساختمان،
ج) اندازه گیری و ثبت مدت زمان روشن بودن چراغ ها و یا خاموش بودن آنها و نیز مدت کـل کارکرد لامپها، برای برنامهریزی تعویض لامپها.
چ) قابلیت ثبت اطلاعات مربوط به فعال بودن یا غیرفعال بودن مدارهای روشنایی،
ح) قابلیت ارسال اطلاعات مربوط به مقدار مصرف برق مدارهای روشنایی قسمتی از سـاختمان
به سیستم مدیریت هوشمند ساختمان، در صورت پیشبینی این سیسـتم در سـاختمان و نیز ثبت آنها برای بررسیهای دورهای، و مدیریت مصرف برق از طریق سیسـتم مـدیریت هوشمند ساختمان. در این حالت، فرمان قطـع و وصـل مـدار روشـنایی از طریـق مـاژول مرتبط با کنترلر و مرکز سیستم مدیریت هوشمند ساختمان، صادر مـیشـود (بـه مبحـث سیزدهم مقررات رجوع شود). پروتکل ارتباطی داده (دیتا) سیستم مدیریت روشنایی بایـد از نوع استاندارد و نیز دارای قابلیت اتصال و ارتباط با شبکههای داده (دیتا) متفاوت باشد.
١٩-٥-٤-٨ سیستمهای کنترل روشنایی
برای کنترل سیستم روشنایی، در کلیه رتبههای ساختمانی، ترکیبی از روشهای زیر بهکار گرفتـه میشود:
- کلیدهای قطع و وصل
- کلیدهای قطع و وصل
- حسگر (سنسور)های حرکت و حسگرهای حضور
- حسگر نوری (فتوسل) فرمان مدار روشنایی
- ساعت فرمان مدار روشنایی
- تایمر مدار روشنایی
- سامانه کاهنده (دیمر) روشنایی
- کنترل کننده اتوماتیک قابل برنامهریزی (PLC)
برای توضیحات بیشتر روشهای فوق به فصل تعاریف رجوع شود.
١٩-٥-٤-٨-١ حسگر (سنسور)های حرکت و حسگرهای حضور
در انتخاب هر کدام از سیستمهای کنترل روشنایی، علاوه بر منحنی پوشش و نحوه عملکرد آن در مکان، زاویه پوشش، ارتفاع نصب، فاصله افقی عملکرد در سطح مکـان، فضـای مـورد نظـر و نحـوه اسکن، موارد زیر نیز باید مد نظر قرار گیرد:
الف) حسگرهای حرکتی در محل ورود و خروج افراد، باید طـوری نصـب شـوند کـه در فاصـله حداقل یک متر مانده به فضای مورد نظر و نیز تغییر مکـان و حرکـت فـرد بـه انـدازه ٥٠ سانتیمتر فعال شده و برای مدت زمان قابـل تنظـیم (در یـک محـدوده زمـانی حـداقل و حداکثر)، مدار روشنایی و یا سایر مدارهای لازم دیگر را فعال یا غیرفعال نماید.
ب) چنانچه حسگر حرکتی برای فعال و یا غیرفعال کردن مدار روشنایی، و یا روشن و خـاموش کردن چراغ های پیرامونی ساختمان و یا محوطه بهکار رود، حسـگر حرکتـی بایـد توانـایی تشخیص حرکت فرد، در فاصلهای برابر با دو برابر ارتفاع نصب چراغ های روشنایی محوطـه
و یا توانایی تشخیص حرکت فرد در محدوده محیطی تحت پوشش چراغ های محوطـه و برابر ٨٠% از محوطه تحت پوشش چراغ ها را داشته باشد.
پ) در صورت بهکارگیری حسگرهای فراصوتی (اولتراسـونیک) بـرای سیسـتم روشـنایی، بایـد موارد زیر مد نظر قرار گیرد:
١) عدم نصب حسگر فراصوتی (اولتراسونیک) در کنار دریچه هوای سیستم تهویه برای جلوگیری از اخلال کارکرد در اثر نوفه تولیدشده توسط سیستم تهویه،
٢) استفاده ترجیحی حسگر فراصوتی (اولتراسونیک)، نسبت به حسگر فروسرخ (مادون قرمز)، در مکانها و فضاهای دارای پارتیشـن، از جملـه فضـاهای اداری، بـهدلیـل حساسیت بالاتر و امکان نصب آن در ارتفاع پایین.
ت) برخی حسگرهای حرکتی موجود، بهصورت ترکیبی با حسگر نوری (فتوسل)، علاوه بر فعال شدن در صورت حرکت افراد، به مقدار روشنایی محیط نیز حساس هسـتند، و در نتیجـه، در صورت کافی نبودن شدت روشنایی محیط و وجود حرکـت، فرمـان فعـال شـدن مـدار روشنایی را صادر میکنند.
١٩-٥-٤-٨-٢ کلید فشاری فرمان تایمر
کلیدهای فشاری مورد استفاده بـرای فرمـان تـایمر مـدار روشـنایی بایـد دارای چـراغ نشـانگر یـا اندیکاتور باشند، تا در شرایط نبود روشنایی مصنوعی در محل، قابل تشخیص گردند. علاوه بر این، لازم است در فاصله حداکثر دو متری از ورودی قابل دسـترس بـرای افـراد نصـب شـوند. حـداکثر مساحت فضا یا فضاهای تحت پوشش یک تایمر مدار روشنایی نباید بیش از ١٠٠ متر مربع باشد.
١٩-٥-٤-٨-٣ سامانه کاهنده روشنایی
در صورت استفاده از سیستمهای کاهش نور، باید پیشبینـیهـای لازم صـورت گیـرد تـا کیفیـت روشنایی بیش از حد کاهش نیابد و عملکرد فضای مورد نظر تحتالشعاع قرار نگیرد.
در صورت عدم استفاده از سیستمهای مناسب کنترل روشنایی، لازم است طـراح دلایـل تـوجیهی مربوط را قید کند.
١٩-٥-٤-٩ لامپهای سیستم روشنایی
معیارهای زیر باید در انتخاب لامپهای مناسب برای تأمین روشـنایی مصـنوعی فضـاهای داخلـی، محیط اطراف و محوطه تمامی ساختمانها رعایت شوند:
الف) انتخاب لامپها بـا رانـدمان (لـومن بـروات) مناسـب براسـاس نیـاز فضـاها و محـیط اطـراف ساختمان، مطابق جدول ١٩-٥- ٣٥، متناسب با رتبهبندی انرژی ساختمان؛
ب) انتخاب مقدار دمای رنگ نور (CCT بر حسب کلوین) مناسب برای لامپها، بـهمنظـور تـأمین کیفیت نور فضاها و محیط اطراف ساختمان؛
پ) انتخاب شاخص نور (CRI) مناسب برای لامپها، جهـت تشـخیص و یـا نمـایش رنـگ واقعـی اشیاء و یا سطوحی که نور به آن میتابد؛
ت) استفاده از لامپها با طول عمر زیاد، با توجه به نیاز و شرایط طرح؛
ث) استفاده از بالاست الکترونیکی استاندارد با تلفات بار کمتر، بهجـای بالاسـت القـایی، کـه بـرای لامپهای فلورسنت معمولی یا کمپکت مجاز نیست؛
ج) انتخاب چوك یا بالاست با تلفات بار کم (مصرف برق کمتر) برای لامپهای تخلیه در گاز مانند لامپهای فلورسنت معمولی یا کمپکت، متالهالید، بخار سدیم، بخار جیوه و نیز منابع تغذیـه ولتاژ پایین برای لامپهایی نظیر ال.ای.دی LED و یا لامپ او.ال.ای.دی OLED؛
چ) در نظر گرفتن نکات فنی مربوط به لامپ LED، در صورت بهکارگیری آن:
محدود کردن نوسانات برق در لامپ LED، با منبع تغذیه ولتاژ پایین الکترونیک، که کارکرد این منبع را مختل میکند و باعث کاهش عمر لامپ و میزان نور آن میگردد؛
توجه به جریان هارمونیک تولیدشده در مدار تغذیـه و مقـدار اعوجـاج کـل جریـان (THD) ناشی از منبع تغذیه لامپ.
١٩-٥-٤-٩-١ راندمان لامپهای سیستم روشنایی
در انتخاب لامپ برای تأمین روشنایی مصنوعی فضاها، محیط اطراف و محوطه ساختمان، با هـدف صرفهجویی در مصرف برق، لازم است موارد زیر مد نظر قرار گیرد:
الف) راندمان یکـی از پارامترهـای اصـلی در انتخـاب نـوع و کـاربرد لامـپ بـهشـمار مـیرود. برای این منظور، با توجه به تنوع لامـپهـای تولیـد شـده، و کـاربرد آنهـا بـرای تـأمین روشنایی فضاهای داخلی، و محیط اطراف و محوطه ساختمان، حداقل بهره نوری (لومن بر وات) هر نوع و یا هر گروه از لامپهای متعارف (بـدون لحـاظ مصـرف اجـزاء لامـپ)، کـه عمدتاً در سیستم روشنایی مصنوعی ساختمانهـا مـورد اسـتفاده قـرار مـیگیرنـد، بـرای رتبههای مختلف انرژی ساختمان بهشرح زیر در جدول ١٩-٥- ٣٥ طبقهبندی میشود.
ب) با توجه به طول عمر بالای لامپهای LED و لـومن بـر وات (رانـدمان) بـین ٧٠ تـا ١٤٠ آنها، استفاده از این نوع لامپها بـا اسـتاندارد تولیـد معتبـر، در کلیـه رتبـههـای انـرژی ساختمان، توصیه میشود. این لامپها جایگزین مناسبی بجای لامپهای راندمان و طـول عمر کم به حساب میآیند.
تبصره: مقادیر لومن بر وات (راندمان) لامپهای بندهای فوقالذکر بدون لحاظ مصرف چوك یا بالاست و نیز تغذیه لامپ با ولتاژ نامی، ارقام مبنا تلقی میشوند.
١٩-٥-٤-١٠ چگالی توان سیستم روشنایی
١٩-٥-٤-١٠-١ توان کل لامپهای یک فضای ساختمان
برای توان کل لامپهای یک فضای ساختمان به پیوست ١٢ رجوع شود.
١٩-٥-٤-١٠-٢ حداکثر مقادیر چگالی توان سیستم روشنایی ساختمان
مقادیر حداکثر چگالی توان سیستم روشنایی ساختمان براساس تأمین شدت روشـنایی مـورد نیـاز در موضع کار و محدوده فعالیت فرد در فضاهای کـار و یـا محـیط سـاختمان، نـوع چـراغهـا، نـوع لامپها، لومن کل لامپها، لومن بروات لامپها، ضرایب انعکاس نور و سایر پارامترهای مؤثر دیگـر و نیز بررسیهای آماری و محاسباتی سیستم روشنایی، تعیین میگردد. بر این اساس، معیار و ارقام مبنای مقادیر چگالی تـوان سیسـتم روشـنایی بـرای سـاختمانهـا، محـیط اطـراف سـاختمان در رتبهبندیهای مختلف ساختمان در جدول ١٩-٥- ٣٦ ارائه میگردد.
تبصره ١: محاسبات چگالی توان سیستم روشنایی فضاها با استفاده از نرم افزارهـای تخصصـی صورت میگیرد. در این محاسبات مقدار چگالی توان (وات بر مترمربع) چراغهای هر فضـا مشخص و چراغهای با کمترین چگالی توان مبنای انتخاب خواهد بود.
تبصره ٢: جهت آگاهی از چگالی توان سیستم روشنایی ساختمان به بخش تعاریف رجوع شود.
١٩-٥-٥ سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
در صورت طراحی به روش تجویزی، لازم است علاوه بـر ضـوابط اجبـاری تعیـین شـده در بخـش ١٩-٤-٥، ضوابط زیر نیز در طراحی و اجرای ساختمان رعایت گردد.
میزان بهره گیری لازم از سامانههای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر، برای ساختمانهـای منطبـق بـا مبحث ١٩، ساختمانهای کمانرژی و ساختمانهای بسیار کـمانـرژی در جـدول ١٩-٥- ٣٧ ارائـه شده است.
در صورت عدم امکان تأمین مقادیر تعیینشده در جدول ١٩-٥- ٣٧، لازم است بهجای آن یکی از اقدامات زیر صورت گیرد:
- در ســاختمانهــای منطبــق بــا مبحــث ١٩ (EC)، در نظــر گــرفتن مقاومــتهــای حرارتــی افزایشیافته، مطابق جدول ١٩-٥- ٣٨ ، بهجای مقـادیر تعیـینشـده در بخـش ١٩-٥-٢ برای بام با انواع مختلف عایقکاری حرارتی آن.
- برای ساختمانهای کمانرژی (+EC) و بسـیار کـمانـرژی (++EC)، کـاربرد ایـن راه حـل منتفی است. همانگونه که در جدول ١٩-٥- ٣٨ مشخص گردیده است، این راه حل جایگزین تنها بـرای بعضی حالتهای عایقکاری حرارتی ساختمانهای منطبـق بـا مبحـث ١٩ مقـررات ملـی ساختمان جوابگو میباشد.
- تأمین توان تعیینشده برای سیسـتمهـای بـر پایـه انـرژیهـای تجدیدپـذیر، بـا اسـتفاده از فناوریهای دیگر، نظیر سیستمهای تولیـد هـمزمـان مـورد تأییـد نهـاد دارای صـلاحیت قانونی.
در منــاطق گرمســیر (بــا نیــاز ســرمایی غالــب)، بــهجــای افــزایش مقاومــت حرارتــی بــام (طبق جدول ١٩-٥- ٣٨) میتوان از پوششی منعکسکننده (با ضریب انعکاس خورشیدی بـیش از ٦٠%) و ضریب گسیل زیاد (بیش از 0/90) استفاده نمود.