۱-۱-۶ تعاریف

اثرات بار: نیروها یا تغییر شکل‌هایی که در اعضای سازه‌ای در اثر بارهای اعمالی ایجاد می‌شود.

بار: شامل نیرو یا سایر تلاشهائی که ناشی از وزن کل سازه، ساکنان آن و سایر لوازم داخلی بوده یا ناشی از اثرات محیطی، حرکات نسبی و تغییرات ابعاد مقید سازه باشد. بارهای دائمی بارهایی هستند که تغییرات آنها در طول زمان به ندرت اتفاق می افتد. سایر بارها، بارهای متغیر می‌باشند.

بار اسمی: مقدار بار تعریف شده در این مبحث برای بار مرده، زنده، خاک، باد، برف، یخ، باران، سیل و زلزله می‌باشد.

بار ضریبدار: به حاصل ضرب بار اسمی در ضریب بار اطلاق می‌گردد.

بناها و تاسیسات ضروری: ساختمان‌ها یا سایر سازه‌هایی که باید در شرایط وقوع حوادث شدید و بحرانی محیطی مانند سیل، باد، برف و زلزله قابلیت بهره برداری و استفاده بی وقفه را داشته باشند.

تغییر مکان نسبی طبقه: تغییر مکان جانبی یک کف نسبت به کف زیرین آن می‌باشد.

حالت‌های حدی: شرایطی که فراتر از آن سازه یا عضو موردنظر برای بهره برداری نامناسب بوده، حد بهره برداری و شرایطی که فراتر از آن سازه غیر ایمن گردد، حد مقاومت نامیده می‌شود.

ساختمان‌ها و تاسیسات موقت: ساختمان‌ها با سایر سازه‌هایی که برای یک مدت زمانی کوتاه مورد بهره برداری قرار می‌گیرند و تحت تأثیر عوامل محیطی در کوتاه مدت قرار دارند.

سازه غيرساختمانی:  به سازه‌ای که به طور معمول در ساختمان‌ها به کار برده نمی‌شود، اطلاق می‌گردد.

سیستم باربر جانبی: قسمتی از کل سازه است که برای تحمل بارهای جانبی به کار گرفته می‌شود.

ضریب اهمیت: به ضریبی اطلاق می‌گردد که برای در نظر گرفتن گروه خطر پذیری ساختمان استفاده می‌شود.

ضریب بار: ضریبی که برای در نظر گرفتن تفاوت‌های بار واقعی نسبت به بار اسمی، با توجه به عدم قطعیت‌های تحلیل و احتمال رخداد همزمان بیش از یک بار حدی، استفاده می‌شود.

ضریب مقاومت: ضریبی که تفاوت مقاومت واقعی مصالح را از مقاومت اسمی و نیز نحوه و تبعات شکست را در نظر می‌گیرد. این ضریب به عنوان ضریب کاهش مقاومت نیز نامیده می‌شود.

کاربری: به نوع و نحوه استفاده از ساختمان یا هر سازه دیگر یا قسمتی از آن، اطلاق می‌شود، مانند استفاده به صورت مسکونی یا اداری و غیره.

گروه خطرپذیری: گروه بندی ساختمانها و سایر سازه‌ها برای در نظر گرفتن میزان خطر پذیری آنها در برابر بارهای محیطی.

مقاومت: به ظرفیت نهائی یک عضو برای تحمل نیروهای وارده اطلاق می‌گردد.

مقاومت اسمی: به ظرفیت سازه با اعضای سازه‌ای، که بر اساس مقاومت مشخصه مصالح و ابعاد عضو و روابط استخراج شده از قانون‌های پذیرفته شده مکانیک سازه‌ها محاسبه می‌شود یا براساس آزمایش‌های میدانی با آزمایشگاهی بر روی مدل‌های مقیاس شده به دست می‌آید ، اطلاق می‌شود.

مقاومت طراحی: به حاصلضرب مقاومت اسمی در ضریب مقاومت اطلاق می‌گردد.

۲-۱-۶ دامنه کاربرد

این مبحث حداقل الزامات بارگذاری برای طراحی ساختمانها و سایر سازه‌های موضوع این مقررات را تعیین می‌نماید.

۳-۱-۶ الزامات مبنا

۱-۳-۱-۶ سختی و مقاومت

ساختمان‌ها و سایر سازه‌ها و کلیه اعضای آنها، بایستی با سختی و مقاومت کافی برای تأمین پایداری سازه، حفظ سیستمها و عناصر غیرسازه ای از آسیب غیرقابل قبول و همچنین تأمین الزامات بهره برداری ذکر شده در بند ۶-۱-۳-۲، طراحی و اجرا گردند.

طراحی برای تأمین مقاومت کافی می‌تواند براساس یکی از روشهای زیر با استفاده از سایر مباحث مقررات ملی ساختمان صورت گیرد:

1- طراحی به روش حالتهای حدی مقاومت (ضرایب بار و مقاومت)

۲- طراحی به روش تنش مجاز

3- طراحی به روش مقاومت مجاز

برای قسمت‌های متفاوت یک سازه ، می‌توان از روش‌های متفاوت و جایگزین هم با توجه به محدودیتهای فصل ۶-۲ استفاده کرد. در صورتی که مقاومت برای شرایط فوق العاده و غیر عادی در نظر باشد، روش‌های بخش ۶-۲-۴ می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. در صورت پیشنهاد طراح یا کارفرما و تصویب مرجع ذیصلاح (کمیته تخصصی مبحث ششم مقررات ملی ساختمان) برای پروژه‌های خاص، استفاده از روش‌های عملکردی مطابق پیوست شماره ۶-۱ نیز مجاز است.

1-1-3-1-6  طراحی به روش حالت‌های حدی مقاومت (ضرایب بار و مقاومت)

اعضای سازه‌ای و غیر سازه‌ای و اتصالات آنها باید مقاومت کافی برای تحمل ترکیبهای بار بند ۶-۲-۳-۲ این مقررات را داشته باشند، بدون این که از حدود مقاومت طراحی تعیین شده تجاوز شود.

2-1-3-1-6  طراحی به روش تنش مجاز

اعضای سازه‌ای و غیر سازه‌ای و اتصالات آنها باید مقاومت کافی برای تحمل ترکیبهای بار بند ۶-۲-۳-۳ این مقررات را داشته باشند، بدون این که از حدود مجاز تنش تعیین شده تجاوز شود.

3-1-3-1-6 طراحی به روش مقاومت مجاز

اعضای سازه‌ای و غیر سازه‌ای و اتصالات آنها باید مقاومت کافی برای تحمل ترکیبهای بار بند ۶-۲-۳-۳ این مقررات را داشته باشند، بدون این که از حدود مقاومت مجاز تعیین شده تجاوز شود.

2-3-1-6  قابلیت بهره برداری

سیستم‌های سازه‌ای و کلیه اعضای آنها، باید به نحوی طراحی شوند که سختی کافی را برای محدود شدن تغییر شکل‌ها، تغییر مکان نسبی جانبی، ارتعاشات یا هر نوع تغییر شکلی که تأثیر نامناسب بر کاربری و عملکرد موردنظر می‌گذارد، داشته باشند. برای این منظور ترکیب بارهای ارائه شده در بند ۶-۲-۵ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

3-3-1-6 اثرات بارهای خودکرنشی

ساختمان‌ها و سایر سازه هابایدچنان طراحی شوند که بتوانند از عهده تحمل اثرات خودکرنشی ناشی از نشست غیر یکنواخت پی و همچنین اثرات ناشی از تغییرات ابعادی در اعضای مقید شده تحت تأثیر عوامل تغییرات دما، رطوبت، جمع شدگی و خزش به خوبی برآیند.

4-3-1-6 تحلیل

اثرات بار بر هریک از اعضای سازه‌ای باید با استفاده از روش‌های تحلیلی که در آن‌ها شرایط تعادل، پایداری کلی، همسازی هندسی و خواص کوتاه مدت و درازمدت مصالح در نظر گرفته شده‌اند، تعیین گردند.

5-3-1-6 تلاش‌های مقابله کننده در سازه

تمام اعضاء و سیستم‌های سازه‌ای و تمام ملحقات و نازک کاری‌ها در یک ساختمان با سایر سازه‌ها باید برای تحمل نیروهای ناشی از زلزله و باد با در نظر گرفتن واژگونی، لغزش و بلندشدگی طراحی شوند و بایستی مسیر بار پیوسته‌ای برای انتقال این نیروها به پی تأمین شود. زمانی که از لغزش برای جداسازی المان‌ها استفاده شود، اثرات اصطکاک بین المان‌های جداساز بایستی به عنوان یک نیرو در نظر گرفته شود. زمانی که تمام یا قسمتی از مقاومت لازم برای مقابله با این نیروها، به وسیله بار مرده تأمین می‌گردد، حداقل بار مرده محتمل در زمان ایجاد این نیروها درنظر گرفته می‌شود. ملاحظات فوق بایستی برای اثرات تغییر شکل‌های افقی و قائم ناشی از نیروهای ذکر شده، در نظر گرفته شوند.

4-1-6 انسجام کلی سازه

ساختمان‌ها و سایر سازه‌ها باید به نحوی طراحی شوند که آسیب دیدگی موضعی در آنها پایداری کلی سازه را به خطر نیاندازد و در حد امکان به سایر اعضای سازه گسترش نیابد. برای تأمین این منظور سیستم سازه باید به گونه‌ای انتخاب شود که بارها بتوانند از یک عضو آسیب دیده به سایر اعضا منتقل شوند و پایداری سازه در هر حالت حفظ گردد. این مقصود معمولاً با ازدیاد پیوستگی، نامعینی، شکل پذیری یا ترکیبی از آنها در اعضای سازه تأمین می‌شود.

5-1-6 مقادیر بارها

1-5-1-6 بارهای ثقلی و محیطی

مقادير اسمی بارهای مرده، زنده ، خاک و فشار آب زیرزمینی، سیل، برف، باران، یخ، باد و زلزله، که بر طبق بندهای ۶-۲-۳، ۶-۲-۴ و 6-2-5 در طراحی ساختمانها مورد استفاده قرار می‌گیرد، باید بر اساس ضوابط فصول بعدی این مبحث محاسبه شود.

2-5-1-6 بارهای خود کرنشی

تاثیرات ناشی از اختلاف دما در ساختمان، نشست نسبی بین نقاط مختلف ساختمان، رطوبت، خزش و جمع شدگی در اجزا، تحت عنوان بارهای خودکرنشی تعریف می‌شوند. تاثیرات برخی از این گونه بارها را می‌توان با انتخاب روشهای خاص اجرایی کاهش داد.

در ساختمانهای با طول با ارتفاع نسبتاً زیاد، چنانچه امکان انقباض و انبساط آزاد اجزاء سازه‌ای وجود نداشته باشد، نیروی داخلی ناشی از اثرات تغییر دما باید مورد بررسی قرار گیرد. تغییر دما به دو شکل تغيير طول یکسان در اعضاء و یا تغییر طول تفاضلی بین دو وجه متأثر از دمای داخلی ساختمان و وجه متأثر از دمای خارجی آن به وجود می‌آید. انتخاب حداکثر و حداقل دمای محتمل در محیط خارج و داخل ساختمان، در حین اجرا یا در زمان بهره برداری، باید با توجه به شرایط اقلیمی محل احداث ساختمان به روشهای منطقی و به شکل واقع بینانه صورت پذیرد.

سایر انواع بارهای خود کرنشی نیز در صورت وجود باید به روشهای منطقی و با در نظر گرفتن اصول مکانیک خاک و سازه محاسبه شوند. برای محاسبه هر یک از اثرات بارهای خودکرنشی فوق الکر در سازه یا اجزا غیرسازه ای می توان از منابع معتبر ملی و بین المللی استفاده نمود.

3-5-1-6 بارهای ناشی از حوادث غیر عادی

در طراحی برخی از ساختمانها اثرات بارهای ناشی از حوادث غیر عادی باید بر طبق ضوابط بند ۶-۲-۴ این مبحث در نظر گرفته شود. مقادیر این نوع بارها باید بر اساس روشی منطقی و در نظر گرفتن سناریوهای محتمل، توسط مهندس طراح با تجربه بر اساس ضوابط دیگر مباحث مقررات ملی ساختمان یا با استفاده از منابع معتبر و با تصویب کارفرما تعیین شود.

۶-۱-۶  گروه بندی ساختمان‌ها و سایر سیستم‌های سازه‌ای

1-6-1-6 گروه بندی خطرپذیری

ساختمان‌ها و سایر سازه‌ها باید بنا بر میزان خطر پذیری جانی، سلامت و رفاهی که براساس میزان آسیب یا خرابی و با توجه به کاربری آنها مطابق جدول ۶-۱-۱ تعیین می‌شود، برای اعمال بار زلزله، باد، برف و یخ دسته بندی گردند. اگر بخش‌هایی از یک ساختمان دارای کاربری‌های متفاوت باشند، بالاترین گروه خطر پذیری باید به آن ساختمان اختصاص یابد. حداقل نیروهای طراحی برای سازه‌ها باید براساس ضرایب اهمیت ارائه شده در جدول ۶-۱-۲ که از آن در سایر فصول این مبحث استفاده شده، تعیین گردد.

2-6-1-6 گروه‌های خطرپذیری گوناگون

در صورتی که ساختمان با سایر سیستم‌های سازه‌ای به قسمتهایی با سیستم‌های سازه‌ای مستقل تقسیم شده باشند، گروه بندی هر قسمت می‌تواند به صورت مستقل از هم انجام شود. در صورتی که سیستم‌های ساختمانی مانند خروجی‌های مورد نیاز، تاسیسات مکانیکی، یا موتور الکتریکی برای یک قسمت نیاز به گروه خطر پذیری بالاتری داشته باشد و وابسته به قسمتهای دیگری از ساختمان که گروه خطر پذیری پایین‌تری دارند باشد، برای این قسمت‌ها نیز باید گروه خطر پذیری بالاتر درنظر گرفته شود.